Phân cung và lập cực Bát Trạch: cách tìm tâm nhà và chia 8 cung chuẩn

Bài 2/4 trong chuỗi Học Bát Trạch từ gốc.

Muốn luận Bát Trạch cho một ngôi nhà, phải làm đúng hai việc trước mọi kết luận: lập cực (tìm đúng tâm nhà) và phân cung (chia mặt bằng thành tám phương quanh tâm ấy). Sai tâm thì cả tám cung đều lệch; chia cung sai cách thì bếp, cửa, phòng ngủ bị gán nhầm sao. Bài này trình bày hai thao tác nền tảng đó theo trình tự thực hành, từ lý đến cách đo.

1. Vì sao phải lập cực trước khi phân cung

Bát Trạch luận khí theo phương vị nhìn từ tâm nhà. Tám quái Hậu Thiên chỉ có nghĩa khi có một điểm gốc để nói “phía Bắc của nhà”, “phía Tây Nam của nhà”. Điểm gốc đó gọi là Thái cực điểm (tâm nhà). Lập cực là tìm Thái cực điểm; phân cung là kẻ từ điểm đó ra tám phương.

Trình tự chuẩn luôn là: Lập cực → Đo hướng → Định trạch quái → Phân cung → Phối du niên.

2. Lập cực: tìm tâm nhà theo hình dạng mặt bằng

Hình mặt bằng	Cách lập cực	Ghi chú
Vuông, chữ nhật	Giao điểm hai đường chéo	Trường hợp chuẩn, dễ nhất
Có phần lồi nhỏ	Bỏ phần lồi, lấy chéo của khối chính	Phần lồi thường được xét là “đột” của cung đó
Có góc khuyết nhỏ	Bù góc khuyết thành hình đầy đủ, rồi lấy chéo	Góc khuyết vẫn được ghi nhận khi luận cung
Chữ L, chữ U, đa giác lớn	Lấy trọng tâm hình (cân bằng diện tích)	Có thể cắt mặt bằng bằng bìa cứng, tìm điểm cân bằng

Quy ước 1/3 thường dùng khi thực hành: phần nhô ra hoặc phần thụt vào có chiều dài nhỏ hơn khoảng 1/3 cạnh tương ứng thì xem là lồi/khuyết, không làm đổi hình tổng; lớn hơn mức đó thì xem như hình dạng thật của nhà và lập cực theo trọng tâm. Các trường phái có thể dùng tỷ lệ khác nhau, người học nên giữ một quy ước thống nhất.

Những gì không tính vào khi lập cực: sân trước, sân sau không có mái, hàng rào, ban công mở hoặc mái hiên nhô ra. Nhà nhiều tầng thường lập cực theo tầng chính có cửa và sinh hoạt chung; khi luận từng phòng ở tầng trên, có thể lập cực riêng cho tầng đó.

3. Đo hướng và xác định trạch quái

Tọa và hướng luôn đối nhau 180°. Hướng là phía mặt tiền, cửa chính nhìn ra; tọa là phía lưng nhà. Bát Trạch gọi tên nhà theo tọa: nhà tọa Bắc là Khảm trạch, tọa Tây Bắc là Càn trạch.

Cách đo cho chuẩn:

1. Đứng trong lòng nhà, song song với trục mặt tiền, mặt nhìn ra cửa chính. Đặt la bàn ngang tay.
2. Tránh xa cột thép, tủ lạnh, xe máy, cửa sắt ít nhất 1–2 m; nhiễu từ có thể làm kim lệch vài độ.
3. Đo ít nhất ba điểm dọc trục nhà, lấy số đo trung bình.
4. Lấy độ hướng cộng hoặc trừ 180° để ra độ tọa, rồi tra quái theo bảng ở mục 4.

Ở Việt Nam, độ lệch giữa bắc từ và bắc thật rất nhỏ (dưới khoảng 1°), nên số đo la bàn dùng trực tiếp được cho Bát Trạch.

4. Phân cung: tám phương, mỗi quái 45°

Từ Thái cực điểm, kẻ tám tia chia đều 360° thành tám cung, mỗi cung 45°. Mỗi cung lại gồm ba sơn, mỗi sơn 15° (tổng cộng 24 sơn).

Quái	Phương	Khoảng độ	Ba sơn (15° mỗi sơn)	Nhóm
Khảm ☵	Bắc	337,5° – 22,5°	Nhâm · Tý · Quý	Đông tứ
Cấn ☶	Đông Bắc	22,5° – 67,5°	Sửu · Cấn · Dần	Tây tứ
Chấn ☳	Đông	67,5° – 112,5°	Giáp · Mão · Ất	Đông tứ
Tốn ☴	Đông Nam	112,5° – 157,5°	Thìn · Tốn · Tỵ	Đông tứ
Ly ☲	Nam	157,5° – 202,5°	Bính · Ngọ · Đinh	Đông tứ
Khôn ☷	Tây Nam	202,5° – 247,5°	Mùi · Khôn · Thân	Tây tứ
Đoài ☱	Tây	247,5° – 292,5°	Canh · Dậu · Tân	Tây tứ
Càn ☰	Tây Bắc	292,5° – 337,5°	Tuất · Càn · Hợi	Tây tứ

Quy luật dễ nhớ: bốn quái chính phương (Khảm, Chấn, Ly, Đoài) có sơn giữa là một Địa Chi chính (Tý, Mão, Ngọ, Dậu); bốn quái góc (Cấn, Tốn, Khôn, Càn) có sơn giữa mang chính tên quái.

5. Tia 45° hay lưới chín ô?

Có hai cách chia mặt bằng hay gặp:

• Chia tia 45° từ tâm (phân phương): đúng tinh thần Bát Trạch, vì Bát Trạch luận theo phương vị. Cách này giữ đúng góc 45° cho mọi hình nhà.
• Lưới chín ô theo Lạc Thư (cửu cung): chia mặt bằng thành 3 × 3 ô, ô giữa là trung cung. Lưới chín ô tiện cho việc đọc mặt bằng và thường dùng trong Huyền Không.

Với nhà vuông, hai cách gần trùng nhau. Với nhà chữ nhật dài (ví dụ nhà ống 4 × 20 m), đường chéo của các ô góc không còn là 45°, nên lưới chín ô sẽ phóng to cung trước – sau và bóp nhỏ cung hai bên. Khi luận Bát Trạch cho nhà dài, nên dùng tia 45° từ tâm; lưới chín ô chỉ dùng để tham khảo bố cục.

6. Ranh giới quái và trường hợp kiêm hướng

Khi độ tọa rơi sát ranh giới giữa hai quái (trong khoảng 3° quanh các mốc 22,5°, 67,5°, 112,5°…), nhà ở thế kiêm: khí hai quái lẫn nhau, xác định trạch quái thiếu chắc chắn. Cách xử lý:

• Đo lại nhiều điểm, đổi chỗ đứng, loại trừ nhiễu từ.
• Ghi rõ “kiêm” trong hồ sơ, luận thận trọng cả hai quái.
• Khi sửa hoặc xây mới, nên chỉnh hướng vào giữa cung (lệch khỏi ranh giới) để khí thuần.

7. Từ phân cung đến luận Bát Trạch

Khi đã có tâm nhà, trạch quái và tám cung, áp Bát Biến Du Niên lên mặt bằng: mỗi cung nhận một sao theo quan hệ biến hào với trạch quái (xem bài Bát Biến Du Niên – Bản chất là biến hào từ 8 quái). Từ đó mới bàn đến:

• Cửa chính nên mở ở cung cát (Sinh Khí, Thiên Y, Diên Niên, Phục Vị) với trạch và với mệnh chủ nhà.
• Bếp theo nguyên tắc “tọa hung, hướng cát”: bếp đặt ở cung hung để trấn, miệng bếp quay về phương cát.
• Phòng ngủ, bàn thờ, bàn làm việc ưu tiên cung cát, phối với mệnh quái của người dùng.
• Góc khuyết ở cung nào thì việc ứng với cung đó cần được xem xét và bổ cứu.

8. Lỗi thường gặp khi lập cực và phân cung

Lỗi	Hậu quả	Cách tránh
Lấy tâm khu đất thay vì tâm nhà	Tám cung lệch theo sân, cổng	Chỉ lập cực trên phần có mái của nhà
Nhầm tọa với hướng	Gán sai trạch quái, ngược Đông – Tây tứ	Luôn đổi 180° từ hướng sang tọa
Đo cạnh cửa sắt, xe, tủ lạnh	Kim la bàn lệch vài độ	Đo nhiều điểm, cách vật kim loại 1–2 m
Dùng lưới chín ô cho nhà ống	Cung trước – sau phình to, cung hai bên bị thu hẹp	Dùng tia 45° từ tâm
Bỏ qua thế kiêm	Kết luận chắc chắn khi trạch quái chưa rõ	Đo lại, ghi chú, luận cả hai quái

Bài tiếp theo trong chuỗi Bát Trạch: Mệnh quái Bát Trạch – cách tính cung phi theo năm sinh cho nam và nữ.

Học nhanh – nhớ lâu tại Khu học miễn phí

Muốn nắm cách lập cực và phân cung trong 10 phút, có bảng 8 cung gọn và bài tập tự kiểm tra? Xem bài Học nhanh: Phân cung và lập cực Bát Trạch tại Khu học miễn phí của Chu Phúc Huyền.